Uzm. Dr. Nihat Uçar Psikiyatrist & Psikoterapist · İstanbul
← Psikiyatri Notları

Bir Şeyi Bilmek ile Gerçekten Anlamak Aynı Şey midir?

Hermann Hesse'nin Siddhartha Romanından Psikoterapide İçgörü Kavramına

Uzm. Dr. Nihat Uçar, Psikiyatrist ve Psikoterapist · Yazı

“Kendimizle ilgili bazı şeyleri uzun zamandır biliyor olabiliriz ama...”

Bazen kendimize ilişkin bir gerçeği uzun zamandır biliyor, hatta bunu başkalarına kolaylıkla açıklayabiliyor olmamıza rağmen, aynı gerçeğin bizim için çok daha sonra farklı bir anlam kazandığını fark ederiz. Peki, daha önce de bildiğimiz bir şeyi neden bazen ilk kez anlıyormuş gibi hissederiz?

Siddhartha'dan Bir Düşünce: Bilgi ve Bilgelik

Hermann Hesse'nin Siddhartha romanında, yıllar sonra yeniden karşılaşan Siddhartha ve Govinda arasında bilgelik üzerine bir konuşma geçer.

Siddhartha, bilginin başkalarına aktarılabileceğini ancak bilgeliğin aynı şekilde aktarılamayacağını söyler.

Bu konuşmada Siddhartha, bilgeliği başkasına anlatmaya çalışmanın onu dinleyen kişiye anlamsız, hatta aptalca gelebileceğinden söz eder. Govinda'nın şaşkınlığı karşısında ise bilginin aktarılabileceğini, bilgeliğinse aynı şekilde aktarılamayacağını vurgular.

Siddhartha'nın bilgelik üzerine söyledikleri, bana psikoterapideki “içgörü” kavramını; insanın kendi içsel dünyasına ilişkin edindiği derin anlayışı düşündürdü.

Kendimiz Hakkında Bilmek ve Anlamak

Kendimizle ilgili bazı şeyleri uzun zamandır biliyor olabiliriz.

Örneğin başkalarının onayına neden bu kadar ihtiyaç duyduğumuzu kendimize açıklayabilir, bu ihtiyacın geçmiş yaşantılarımızla ilişkisini kurabiliriz.

Ancak bir davranışımızın nedenini açıklayabilmek, onun ardındaki duygusal çatışmayı içsel olarak kavradığımız anlamına gelmeyebilir.

Bir kişi, başkalarının eleştirilerine karşı neden bu kadar duyarlı olduğunu açıklayabilir. Geçmiş ilişkilerinde yaşadığı eleştirilerin bugünkü duygularıyla ilişkisini de kurabilir. Ancak bütün bunları bilmesi, eleştirildiğinde yaşadığı utancı, öfkeyi veya yetersizlik duygusunu mutlaka değiştirmeyebilir. Kişinin kendisi hakkında kurduğu açıklama ile o açıklamanın duygusal yaşantısındaki karşılığı her zaman aynı değildir.

Psikoterapide İçgörü

İçgörü, yalnızca kişinin kendisi hakkında yeni bilgiler edinmesinden ibaret değildir.

Kişi, daha önce yalnızca düşünsel düzeyde farkında olduğu bir çatışmayı, terapi sürecinde duygusal ve ilişkisel deneyimleriyle yeniden ele alarak daha derinlemesine anlayabilir.

Bazen yeni olan, öğrendiğimiz şey değil; zaten bildiğimiz bir şeyin içsel dünyamızda artık bir karşılık bulabilmesidir.

Psikanalitik psikoterapide entelektüel ve duygusal içgörü arasında yapılan ayrım, bu durumu anlamamız açısından önemlidir. Entelektüel içgörü, kişinin kendi ruhsal işleyişine ilişkin bağlantıları düşünsel düzeyde kavrayabilmesiyle ilgilidir. Duygusal içgörü ise bu anlayışın kişinin duygusal yaşantısıyla da ilişki kurabilmesini içerir.

Ancak bu iki süreci birbirinden tamamen bağımsız düşünmemek gerekir. Duygusal içgörü yalnızca yoğun duygular yaşamak değildir; bu duyguların düşünülmesi, anlamlandırılması ve kişinin ruhsal yaşantısıyla ilişkilendirilmesi de önemlidir.

Bu nedenle psikoterapide içgörü, bazen daha önce farkında olunmayan bir çatışmanın anlaşılmasıyla, bazen de uzun zamandır bilinen bir şeyin farklı bir duygusal anlam kazanmasıyla gelişebilir. Bununla birlikte içgörü, tek başına her zaman ruhsal değişim anlamına gelmez. Bu anlayışın zaman içerisinde kişinin kendisiyle ve başkalarıyla kurduğu ilişkilerde nasıl karşılık bulduğu da önem taşır.

Bir İçgörünün Derinliği Sözcüklerle Ölçülebilir mi?

Siddhartha'nın, bir bilgenin başkalarına anlatmaya çalıştığı bilgeliğin kulağa aptalca gelebileceğine ilişkin sözleri, bana başka bir şeyi daha düşündürdü:

Bir içgörünün derinliği, onu ifade eden cümlenin karmaşıklığıyla ölçülemez olsa gerek.

Bir kişi, uzun bir psikoterapi sürecinin ardından şöyle diyebilir:

“Başkalarının beni sevmesi için hep başarılı olmak zorundaymışım gibi hissediyorum.”

Dışarıdan bakıldığında bu, oldukça basit bir farkındalık gibi görünebilir.

Oysa bu cümleye ulaşmak, kişi için yıllardır taşıdığı duygularla, çatışmalarla ve kendisine ilişkin bazı kabullerle yüzleşmeyi gerektirmiş olabilir.

O cümle, bizim duyduğumuzdan çok daha derin bir yerden geliyor olabilir.

Aynı Sözcükler, Farklı Anlamlar

Bunun da ötesinde, ilginçtir ki aynı cümle, bir zaman kişinin çatışmasının yarattığı duygulardan uzaklaşmasına hizmet ederken, başka bir zaman o çatışmayla kurduğu daha derin bir ilişkinin ifadesi olabilir.

Kişi, kendisiyle ilgili bir gerçeği düşünsel olarak açıklarken onun yarattığı duygularla temas etmekten kaçınıyor olabilir. Ancak aynı sözler, başka bir zamanda, bu duyguları da anlamlandırarak kazandığı derin bir içgörüyü ifade edebilir.

Çünkü önemli olan yalnızca ne söylediğimiz değil, söylediklerimizin içsel dünyamızda nasıl bir karşılık bulduğudur.

Psikanalitik açıdan bu ayrım özellikle anlamlıdır. Kişinin kendi yaşantısını düşünsel olarak açıklaması, bazı durumlarda duygusal çatışmalarından uzaklaşmasının bir yolu olabilir. Entelektüalizasyon olarak adlandırılan bu savunma biçiminde, kişi bir deneyimin düşünsel içeriğine odaklanırken onun yarattığı duygulardan uzak durabilir.

Ancak her düşünsel açıklama bir savunma değildir. Düşünmek, duygularımızı anlamlandırmanın da önemli bir parçasıdır. Burada asıl mesele, kişinin söylediklerinin kendi ruhsal yaşantısında nasıl bir işlev gördüğüdür.

Sonuç: Bildiklerimizle Kurduğumuz İlişki

Bazen kendimiz hakkında uzun zamandır bildiğimiz bir şey, içsel dünyamızda yeni bir anlam kazanabilir.

Bu anlayışı başkalarına aktardığımızda ise oldukça sıradan bir cümle gibi duyulabilir.

Oysa değişen yalnızca ne bildiğimiz değil, bildiklerimizle kurduğumuz ilişki olabilir.

Ve bunu ifade eden cümlenin taşıdığı anlam, yalnızca sözcüklerde değil, o anlayışa ulaşırken yaşanan süreçte de saklıdır.

Belki de Siddhartha'nın sözünü ettiği bilgelik ile psikoterapide kazanılan içgörünün buluştuğu yer burasıdır.

İlgili çalışma alanı: Psikanalitik ve dinamik psikoterapiler →

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için bir uzmana başvurunuz.

Uzm. Dr. Nihat Uçar
Uzm. Dr. Nihat UçarPsikiyatrist ve psikoterapist. İstanbul Medipol Üniversitesi Esenler Üniversite Hastanesi'nde yetişkin psikiyatrisi ve psikanalitik psikoterapi alanında çalışmaktadır.